Een smartphone in de hand, met in beeld een selfie waarbij 1 oog is afgedelt met een gluur vergrootslag, en een robothand de mond het zwijgen oplegt. onder de selfie staat een vingerafdruk. Tegen een achtergrond met "ACCESS DENIED"

Leeftijdsverificatie, een gevaarlijke schijnoplossing

door

Sinds het sociale mediaverbod voor kinderen onder de 16 in Australië wordt de roep om een leeftijdsgrens in Nederland ook steeds sterker. Zo pleit de succesvolle stichting Smartphonevrij opgroeien voor een verbod voor kinderen onder de 16 jaar (link naar BNR podcast). De EU heeft al een voorstel aangenomen voor een minimumleeftijd van 16 jaar, waarbij kinderen van 13 tot 16 jaar wel toegang kunnen krijgen, maar alleen met ouderlijke toestemming. Von der Leyen pleit voor de handhaving daarvan voor het invoeren van leeftijdsverificatie.

Vooropgesteld: het is duidelijk dat de manier waarop sociale media nu werken schadelijk is. Maar wij vragen ons ten zeerste af of leeftijdsverificatie wel het juiste middel is om het doel, namelijk bescherming van kinderen, te bereiken. Als je kijkt naar proportionaliteit, subsidiariteit en doelmatigheid, is dat niet het geval:

Proportionaliteit

Staat het belang van het doel in verhouding tot het middel?

Om deze vraag te beantwoorden is het goed te beseffen dat leeftijdsverificatie gevolgen heeft voor iedereen die het internet, sociale media of niet, gebruikt. 

  • Ten eerste betekent leeftijdsverificatie dat iedereen, ook volwassenen, zich zal moeten identificeren.
  • Privacy-by-design-verificatiemethoden zouden veilig te gebruiken zijn, zonder onnodige informatie te delen. Er wordt bijvoorbeeld alleen gedeeld of iemand al dan niet 18+ is, zonder andere persoonlijke gegevens te delen (“attribuut gebaseerd identificeren“). Maar het is maar de vraag wat voor systemen door Big Tech gekozen worden. De eerste datalekken door leeftijdsverificatie hebben al plaats gevonden, zie Discord Bovendien is niet inzichtelijk welke data werkelijk worden gedeeld en opgeslagen.
  • Er wordt nu nog gesproken over een aparte leeftijdsverificatie-app, met de opmerking dat het straks geïntegreerd zal zijn in de Europese ID wallet. Zoals het er nu naar uit ziet is het vereist om een iPhone of Google Android telefoon te hebben om de “Europese” ID wallet te kunnen gebruiken. Dus inclusief het accepteren van de voorwaarden van één deze Amerikaanse bedrijven. Weg digitale soevereiniteit, een gevaar voor onze democratie, en een ernstig geval van App-dwang  
  • Een hellend vlak lijkt onvermijdelijk: als de mogelijkheid tot identificatie er is, zal die ook steeds meer worden gebruikt, ook als het niet nodig is. Nu al vragen verschillende websites en bedrijven allerlei informatie die je wel moet invullen om gebruik te maken van een dienst, maar die totaal onnodig is. Ondanks dat dit officieel niet mag volgens de AVG, wordt daar tot op heden weinig tegen gedaan. 
  • Iedereen met een Facebook-(Meta) of LinkedIn-(Microsoft) account is al akkoord gegaan met hun “real name policy” Met het optuigen van een infrastructuur voor verificatie en identificatie kan dit nu eenvoudig worden afgedwongen. Google zal waarschijnlijk snel volgen om weer een real name policy in te voeren. Google had al eerder een real name policy, maar is daar op terug gekomen doordat veel gebruikers afhaakten. Als de EU deze frictie verwijdert, is er niets wat Google tegenhoudt om het gebruik van echte namen af te dwingen en zo weer meer persoonsgegevens te verzamelen.

Kortom: leeftijdsverificatie en alle bijkomende maatregelen betekenen uiteindelijk het einde van (online) privacy. Terwijl privacy een essentieel grondrecht is en een randvoorwaarde voor een goed functionerende democratie.

Subsidiariteit

Is het middel de beste manier om het doel te bereiken?

Het antwoord is nee, want het probleem is niet de leeftijd, maar het verdienmodel van de grote techbedrijven achter de sociale media. Leeftijdsverificatie leidt alleen maar af van de kern van het probleem. Sociale media zijn ook voor volwassenen in vele opzichten schadelijk.

Betere maatregelen om kinderen (én volwassenen) te beschermen zijn:

  • Zorg voor eerlijke social media. Handhaaf bestaande wetten, neem bij overtredingen maatregelen die de bedrijven echt pijn doen en zwak de eerdere wetsvoorstellen niet af, zoals nu dreigt te gebeuren met de Digitale Omnibus 
  • Leer kinderen (en hun ouders) in de lessen mediawijsheid over de Fediverse, zoals Mastodon, Pixelfed en Peertube. Moedig hen aan van Facebook, Instagram, TikTok, Youtube en LinkedIn af te gaan. Zorg dat ook scholen niet meer op deze platforms te vinden zijn, maar ook overstappen naar de Fediverse .
  • Verbied de handel in persoonsgegevens. Zo wordt het verdienmodel van Big Tech, en dus de noodzaak om je aandacht vast te houden met steeds extremere of schadelijke content, ondermijnd. Het blijft absurd dat je je hele digitale leven met één klik mag weggeven, aangezien geïnformeerde toestemming berust op de mythe dat mensen weten waar ze toestemming voor geven. Niemand leest (of begrijpt, of heeft de tijd) immers de privacyverklaringen die neerkomen op juridische boekwerken. Dit zou slechts een kleine aanpassing van de AVG vergen.
  • Splits te grote, te machtige bedrijven op.

Bovendien worden door leeftijdsverificatie ook bepaalde groepen volwassenen uitgesloten:

Doelmatigheid

Bereik je met het middel wat je wilt bereiken?

Hierbij zijn de nodige vraagtekens te stellen. Leeftijdsverificatie is eenvoudig te omzeilen, zoals al in het Verenigd Koninkrijk en Australië op grote schaal gebeurt, bijvoorbeeld door een onjuiste geboortedatum op te geven, met een beetje hulp van een volwassene of met een VPN. Nu zou je ook deze kunnen verbieden, maar zonder VPN kunnen activisten, dissidenten, klokkenluiders en journalisten niet meer (veilig) werken. 

Conclusie

Waar het op neer komt, is dat met leeftijdsverificatie de privacy wordt opgegeven, terwijl de kans dat dit leidt tot daadwerkelijke bescherming van kinderen zeer gering is. Tegelijkertijd zijn er genoeg andere middelen om dit doel wèl te bereiken. Al met al zijn er dus redenen genoeg om af te zien van leeftijdsverificatie om kinderen te beschermen tegen de uitwassen van sociale media. Nogmaals, de kern van het probleem, namelijk de handel in onze aandacht, sturen op engagement en controverse, verdwijnt hiermee niet. Sterker nog, het kan de dominantie van de huidige Big Techplatforms versterken en bestendigen: juist zij zullen in staat zijn om leeftijdsverificatie in te bouwen (en om daar behoorlijk vergaande methoden voor te gebruiken, zoals analyse van botstructuur en lengte door Meta). Voor bijvoorbeeld een kleine coöperatie die haar eigen sociale mediaplaform host zal dit een stuk lastiger zijn, tenzij ze gebruik maken van een Big Techdienst, die hiermee weer meer data verzamelt, en zo voort.

Hoe dan wel?

Wat zou er dan moeten gebeuren? Naast de middelen genoemd onder subsidiariteit, kunnen mensen ook zelf verandering teweeg brengen. Enkele voorbeelden van acties die je kunt ondernemen zijn:

Bron afbeelding: CC-BY, EFF

Geef een reactie