(English version)
17 september 2026
Aan: de leden van de Tweede Kamer en het kabinet
Betreft: Bescherming van Europese organisaties tegen buitenlandse sanctiedruk
Geachte Kamerleden, geachte leden van het kabinet,
Sinds 1848 zijn de vrijheid van meningsuiting, met daaronder ook de persvrijheid en de vrijheid van
drukpers, vastgelegd in de grondwet. Het is een Nederlands grondrecht om visies en gedachten
openbaar of kenbaar te maken. Een democratische samenleving kan alleen goed functioneren als deze
vrijheden – als een van de voornaamste voorwaarden voor een goed functionerende rechtsstaat – goed
geregeld zijn.
Het is daarom zeer verontrustend dat de Amerikaanse overheid sancties inzet om ideologische
tegenstanders het zwijgen op te leggen. Soms direct, zoals bij de rechters van het Internationaal
Strafhof, soms indirect, zoals bij de ondersteunende internetdienst A/I. Dit zijn geen geïsoleerde
incidenten meer. Dit is een ondermijning van de rechtsstaat, de vrijheid van meningsuiting en het open
en vrije internet.
Deze sanctiemaatregelen hebben een verreikend effect. Ze treffen naast de gesanctioneerden zelf ook
duizenden Europese burgers, organisaties en bedrijven die te maken krijgen met effecten van (de vrees
voor) secundaire sancties. Dit legt pijnlijk bloot hoe afhankelijk Europa is van de VS op het gebied van
onze digitale én financiële infrastructuur. Deze afhankelijkheid ondermijnt de soevereiniteit van Europa,
haar bedrijfsleven en haar burgers.
Ondergetekenden vragen u om prioriteit te geven aan het zo spoedig mogelijk onafhankelijk worden
van de VS, zich uit te spreken tegen buitenproportionele Amerikaanse sanctiemaatregelen en Europese
internetdiensten en hun gebruikers te beschermen tegen buitenlandse sanctiedruk. Wij roepen u op tot
vijf maatregelen:
- Maak de realisatie van een onafhankelijke Europese digitale infrastructuur tot prioriteit
- Onderneem diplomatieke actie tegen buitenproportionele sanctiemaatregelen
- Regel Europese rechtsbescherming en praktische hulp
- Bescherm bankdiensten voor organisaties en bedrijven
- Stel digitale en financiële diensten voor het Internationaal Strafhof veilig
Achtergrond:
Op 26 augustus plaatste de Amerikaanse sanctieautoriteit OFAC de Italiaanse internetaanbieder
Autistici/Inventati (A/I) op een sanctielijst. A/I verzorgt wereldwijd webhosting en e-mail voor zo’n 20.000
activistengroepen. De regering Trump claimt dat A/I de digitale infrastructuur voor gewelddadige
antifacistische groeperingen verzorgt. A/I verwerpt die beschuldigingen. Het op de sanctielijst plaatsen
van een internetaanbieder is een ongebruikelijk disproportioneel middel: Voor het offline halen van
websites of accounts met schadelijke inhoud bestaan procedures. Van oudsher wordt de onderliggende
digitale infrastructuur als neutraal beschouwd.
Het is voor Amerikaanse burgers en bedrijven verboden om hulp te bieden aan of zaken te doen met
mensen of organisaties die op de Amerikaanse sanctielijst staan. Als gevolg daarvan werd autistici.org
op 28 augustus geblokkeerd door Public Interest Registry (PIR), de Amerikaanse beheerder van .org.
Vervolgens meldde de Banca Etica – een Italiaanse bank die niet onder Amerikaanse wetgeving valt –
op 8 september de diensten van A/I binnen 10 dagen uit te zetten, uit vrees om anders zelf uit het
Amerikaanse Visa betaalsysteem te worden gezet1.
A/I heeft haar activiteiten inmiddels gestaakt. Dat gebeurde niet in de eerste plaats omdat d
bankrekening verdween: de organisatie heeft nog vlak voor de sluiting zoveel mogelijk clouddiensten
twee jaar vooruitbetaald. Doorslaggevend was de vrees voor secundaire sancties wegens ‘material
support’ tegen andere organisaties en personen die met haar verbonden zijn. Het afschrikwekkende
effect treft dus juist partijen die zelf op geen enkele sanctielijst staan. Daarnaast geldt dat een
organisatie zonder bankrekening op termijn niet kan blijven bestaan.
Ook de rechters van het in Nederland gevestigde Internationaal Strafhof ondervonden dat zij, nadat ze
op een VS sanctielijst geplaatst waren, bij geen enkele bank in Europa meer een bankrekening konden
krijgen2. Dit is het gevolg van de grote afhankelijkheid van het Europese betalingssysteem van de VS.
Ook in Nederland zien we dit: alle Nederlandse banken maken gebruik van de netwerken van het
Amerikaanse Visa en Mastercard. De Amerikaanse sanctielijst heeft daarmee afschrikwekkende
bijeffecten die een vergaande invloed hebben voor burgers, bedrijven en organisaties in Europa.
In Nederland leven bij internetbedrijven zorgen dat ook zij te maken kunnen krijgen met (de bijeffecten
van) maatregelen genomen in de VS. Die zorg is niet langer hypothetisch: een Nederlandse aanbieder
neemt naar eigen zeggen geen opdrachten meer aan van het Internationaal Strafhof, na de
Amerikaanse interventie bij de Italiaanse internetaanbieder3. Op 14 september hebben de leden
Kathmann en El Boujdaini hierover schriftelijke vragen gesteld aan de staatssecretaris van
Economische Zaken en Klimaat en de minister van Buitenlandse Zaken4. Wij ondersteunen die vragen
en verbreden met deze brief het beeld: wat zich bij het Strafhof voordoet, speelt evenzeer bij
maatschappelijke organisaties, bij hun hosting en domeinnamen en bij hun betalingsverkeer.
Ondergetekenden doen daarom de volgende oproepen aan de politiek:
1 Investeer in onafhankelijke Europese digitale infrastructuur
Geef hoge prioriteit aan de opbouw van een onafhankelijke Europese digitale infrastructuur. Stimuleer
de ontwikkeling van open source Nederlandse en Europese alternatieven voor essentiële digitale
diensten: cloud (o.a. domeinnamen, hosting, e-mail), sociale media en betalingen. Ondersteun
organisaties bij het overzetten van gegevens en diensten. Geef als overheid het goede voorbeeld door
overheidsdiensten (zoals de BTW administratie) onder te brengen in de EU. Verminder afhankelijkheid
van één leverancier of staat, met behoud van open standaarden en één wereldwijd internet.
2 Onderneem diplomatieke actie
Spreek u uit tegen onevenredige gevolgen van extraterritoriale buitenlandse sancties voor Europese
dienstverleners en en hun gebruikers. Bespreek deze zaak met spoed met de Amerikaanse regering,
bij voorkeur in Europees verband. Vraag om waarborgen voor communicatie, beroepsmogelijkheden,
onafhankelijke toetsing en bescherming van gebruikers die zelf niet onder sancties vallen. Breng
daarbij in kaart welke rol het Europese Anti-Dwanginstrument (Anti-Coercion Instrument) kan spelen bij
het afweren van druk op de Europese internetsector.
3 Regel Europese rechtsbescherming en praktische hulp
Leg samen met de Europese Commissie voorstellen voor om rechtmatige activiteiten in Europa tebeschermen. Onderzoek uitbreiding van de blokkeringsverordening, die nu alleen bepaalde
Amerikaanse maatregelen over Cuba en Iran dekt, én de handhaving daarvan richting partijen die
extraterritoriale sancties zonder Europese grondslag uit eigen beweging toepassen. Zolang
voorzorgshalve meewerken de veiligste route blijft, bestaat bescherming alleen op papier. Regel een
aanspreekpunt, juridische hulp en praktische steun voor behoud van noodzakelijke diensten.
4 Bescherm bankdiensten voor organisaties en bedrijven
Regel aanvullende bescherming voor organisaties en bedrijven die bankdiensten verliezen door
buitenlandse sancties. In Jenec (C-81/24, 11 juni 2026) bepaalde het EU-Hof dat een OFAC-vermelding
alleen onvoldoende is om een consument een basisbetaalrekening te weigeren. Dit consumentenrecht
geldt niet automatisch voor organisaties en bedrijven. Regel individuele beoordeling, motivering en snel
bezwaar met banken en toezichthouders. Benoem nodige wetswijzigingen, met behoud van hier
geldende sancties en regels tegen witwassen en terrorismefinanciering.
5 Stel digitale en financiële diensten voor het Internationaal Strafhof veilig
Maak vanuit de Nederlandse verantwoordelijkheid als gastland een plan dat digitale en financiële
diensten voor het Internationaal Strafhof beschikbaar houdt. Betrek het Hof, banken en Nederlandse
leveranciers. Organiseer dit als één interdepartementale opgave onder een coördinerend
bewindspersoon, met in elk geval Buitenlandse Zaken, Justitie en Veiligheid, Financiën en
Economische Zaken en Klimaat aan tafel. Regel alternatieve diensten bij dreigende uitval en juridische
steun voor leveranciers. Rapporteer wat eerdere maatregelen opleverden en welke risico’s blijven
bestaan.
Wij vragen het kabinet om een reactie over directe hulp bij dreigende uitval, gelijktijdig met de
beantwoording van de Kamervragen van 14 september en in elk geval vóór het commissiedebat
Digitaliserende Overheid en Toezicht van 30 september, en binnen zes weken een plan metmaatregelen, verantwoordelijke bewindspersonen en termijnen. Wij vragen de Kamer deze brief bij dat
debat te betrekken.
Met vriendelijke groet,
1) De Koning, M. (2026, 1 september) Als de Amerikaanse regering je tot terrorist heeft bestempeld: deze Italiaanse internetprovider kwam vorige week op de sanctielijst NRC https://www.nrc.nl/nieuws/2026/09/01/vs-zetten-italiaanse-internetprovider-op-terrorismelijst-burgerrechtenorganisaties-bezorgd-a4935569
2) Lash, T. (2026, 10 september) Als Trump het op je gemunt heeft, kun je ook in Europa niet meer pinnen Correspondent https://decorrespondent.nl/17244/als-trump-het-op-je-gemunt-heeft-kun-je-ook-in-europa-niet-meer-pinnen
3) De Koning, M. (2026, 8 september) Amerikaanse sanctiebeleid jaagt Europese internetsector angst aan NRC,
https://www.nrc.nl/nieuws/2026/09/08/amerikaanse-sanctiebeleid-jaagt-europese-internetsector-angst-aan
4) Kamervragen van de leden Kathmann (GroenLinks-PvdA) en El Boujdaini (D66) over de gevolgen van Amerikaans sanctiebeleid voor Nederlandse internetproviders, 14 september 2026.